MediaDiamant – Wegwijs in mediaopvoeding

MediaDiamantUit onderzoek van PanelWizard in opdracht van Mediawijzer.net blijkt dat 44% van de ouders zich weleens zorgen maakt over het mediagebruik van hun opgroeiende kinderen, bijvoorbeeld over de tijd die zij eraan besteden en de content die zij krijgen voorgeschoteld. In het onderzoek geven bijna vier op de tien ouders aan hulp te kunnen gebruiken bij de mediaopvoeding.

Binnen het netwerk van Mediawijzer.net is daarom in een co-design traject met experts, professionals en ouders de MediaDiamant ontwikkeld.

De MediaDiamant is een handige wegwijzer met tips voor ouders en professionals om kinderen van 0 tot en met 18 jaar mediawijs op te laten groeien. Daarbij wordt gefocust op de kansen die media bieden.

Het model belicht vijf verschillende kanten van mediaopvoeding; het hebben van plezier, het maken van goede afspraken over veiligheid, het kiezen van goede inhoud, samen met media bezig zijn en het vinden van een goede balans.


De plek waar ouders meer informatie kunnen vinden is mediawijsheid.nl/mediadiamant. Bij elke kant worden praktische tips en informatie per leeftijdsgroep gegeven. Vervolgens kunnen ouders deze vijf kanten naar eigen inzicht toepassen, afhankelijk van hun opvoedstijl en gezinssituatie.

Ook opvoedprofessionals kunnen de MediaDiamant gebruiken om kinderen en ouders te begeleiden en te ondersteunen. Op deze pagina staat voor hen meer (achtergrond)informatie over het model, inclusief theoretisch kader en downloads.


Waarom de MediaDiamant?

De MediaDiamant is bedoeld om het gesprek tussen ouder (of opvoedprofessional) en kind over de verschillende kanten van mediaopvoeding op gang te brengen. De tips kunnen naar eigen inzicht worden toegepast, afhankelijk van opvoedstijl en gezinssituatie.

Wil je de MediaDiamant als geheugensteuntje op je werkplek leggen? Of meenemen om aan ouders te laten zien? Klik hier of op het plaatje hieronder om de MediaDiamant te printen en vouwen.

De MediaDiamant is gebaseerd op kennis van experts en wetenschappers. Meer uitleg daarover lees je hieronder. In het Theoretisch Kader vind je meer achtergrondinformatie, alle gebruikte onderzoeken en een verantwoording over de inhoudelijke totstandkoming van de MediaDiamant.

Vind meer downloads onder ‘Meer informatie’ onderaan deze pagina

Uitleg over de vijf kanten van de MediaDiamant

De MediaDiamant bestaat uit 5 kanten, die staan voor de 5 pijlers van mediaopvoeding:

  • Plezier – geniet van de mogelijkheden
  • Veilig – voorkom risico’s
  • Samen – begeleid je kind
  • Inhoud – weet welke media geschikt zijn
  • Balans – momenten met en zonder

1. Plezier – geniet van de mogelijkheden

De focus in mediaopvoeding verschuift. Van controleren en begrenzen zien we een verschuiving richting de positieve kanten: het genieten, ontspannen, leren, contact onderhouden en zelf maken van media. Bijna alle ouders laten hun kind digitale media gebruiken vanwege het plezier (95%) en vanwege het leerzame aspect (72%). (GGD Kennemerland, 2016)

Naast het consumeren van media, gebruiken kinderen en jongeren media ook creatief; ze uiten zich via apps, websites, vlogs, blogs en filmpjes. En dankzij de vele instructievideo’s op internet leren ze voor school, maar ook over hoe ze hobby’s, interesses en andere talenten verder kunnen ontwikkelen.

2. Veilig – voorkom risico’s

Om optimaal te kunnen genieten van de voordelen van media, is het belangrijk de risico’s zoveel mogelijk te herkennen en te voorkomen. Voor tieners zijn ouders (77,2%) of leerkrachten (47%) de belangrijkste informatiebron als het gaat om online risico’s. Het dus belangrijk dat ouders meekijken en weten wat hun kind online doet, ouders er met hun kind over praten en uitleg geven, duidelijke afspraken maken en ingrijpen wanneer het mis dreigt te gaan.

Ook bij jongere kinderen is het belangrijk om regelmatig samen te praten over hetgeen ze online zien en of ze vervelende dingen ervaren. Wanneer kinderen en jongeren zich door hun ouders gesteund en begrepen voelen in de manier waarop ze met media omgaan, werkt dit risicoverlagend. (Kliksafe, 2017)

3. Samen – begeleid je kind

Wanneer ouders en kind samen gebruik maken van diverse media zorgt dit voor zowel meer plezier als veiligheid. Bij jonge kinderen kijken ouders vaak als vanzelfsprekend mee bij het mediagebruik. Vanaf de basisschool gaan kinderen media vaker alleen gebruiken of met leeftijdsgenootjes. De begeleiding van ouders en het samen doen blijft echter belangrijk (NJi, 2015). Tot in de puberteit is de invloed van ouders op het mediagebruik van hun kind nog nadrukkelijk aanwezig (Geelen & Prins, 2016).

Als ouders uitleg geven over op welke manier er (in het gezin) met media wordt omgegaan, zullen kinderen het normaal vinden om te vertellen wat ze meemaken in de online wereld. Ook het voorbeeldgedrag van ouders is belangrijk, iets waar ouders zich zeker bewust van zijn. Zo probeert 76% van de ouders het eigen smartphonegebruik te minimaliseren (Radesky et al. 2015).

4. Inhoud – weet welke media geschikt zijn

Het is belangrijk dat kinderen media gebruiken die passen bij hun leeftijd en ontwikkelingsfase. Wanneer kinderen media krijgen voorgeschoteld waar ze eigenlijk nog te jong voor zijn, kan dit hun geheugen overbelasten waardoor het leren wordt belemmerd, kunnen ze verkeerde verbanden leggen tussen informatie, en een verdraaid beeld krijgen van de werkelijkheid. Media die goed aansluiten bij de belevingswereld van je kind, hebben juist een positief effect op de ontwikkeling (Toolbox Mediaopvoeding NJi).

5. Balans – momenten met en zonder

De hoeveelheid mediagebruik van kinderen per dag neemt alsmaar toe (Mediawijzer.net, 2017); Stichting Opvoeden, 2014). Hoewel dit veel ouders zorgen baart, laat een recent onderzoek onder jongeren zien dat een gemiddeld mediagebruik geen negatief effect heeft op hun welzijn (Schlindwein, 2017). Voor de meeste jongeren pakt het bezig zijn met (sociale) media juist positief uit en bovendien zijn ze hierin zelfregulerend: uiteindelijk hebben ook jongeren het liefst face-to-face-contact (Spat, 2016).

Hoewel er veel vraag naar is, zijn officiële richtlijnen voor schermtijd niet te geven. Om die juiste balans te vinden, moeten ouders een eigen visie ontwikkelen passend bij het ritme van het gezinsleven (Peter Nikken, Parool, 2015). Het belangrijkste advies hierover aan ouders is dat media vooral níet de enige activiteit voor een kind mogen zijn. Ook tekenen, bouwen, lezen, bordspelletjes en lichamelijke activiteiten zoals klimmen, rennen en fietsen zijn belangrijk voor hun ontwikkeling.

De MediaDiamant per leeftijdsgroep

De MediaDiamant biedt specifieke tips voor gebruik bij verschillen leeftijdsgroepen. Bekijk de tips bij de Mediadiamant – Wegwijs in mediaopvoeding voor:

» baby’s, peuters en kleuters van 0 t/m 5 jaar;
» basisschoolkinderen van 6 t/m 8 jaar;
» basisschoolkinderen van 9 t/m 12 jaar;
» kinderen van 13 t/m 18 jaar

 

Kijk het webinar terug

Om professionals inzicht te geven in het gebruik van de MediaDiamant in de praktijk organiseerde Mediawijzer.net op 4 april een live, interactief webinar. Sipke Jan Bousema (producer en presentator) sprak met Krista Okma (opvoeddeskundige), Evelyn Verburgh (mediacoach) en Linda van Aken (moeder en blogger) over het model, met de focus op het gebruik bij kinderen van 0 t/m 5 jaar. Kijkers konden vragen insturen. Bekijk hier de samenvatting of de hele uitzending terug. Vragen die tijdens het webinar niet zijn behandeld, zijn terug te vinden op deze pagina.

Mediawijzer.net Challenge 2017

Met de Mediawijzer.net Challenge 2017 is het netwerk uitgedaagd om effectieve en duurzame toepassingen te bedenken voor de nieuwe MediaDiamant. Deel van de Challenge was de Design like a Startup dag, waar de teams de jury moesten overtuigen met een eerste pitch. Vier teams gingen door naar de volgende ronde, en nu is er goed nieuws te delen: afgelopen maandag 26 juni honoreerde de Stuurgroep van Mediawijzer.net twee projecten. Zij sleepten een mooie stimuleringsbijdrage in de wacht. Bekijk hier de gehonoreerde projecten.

Meer informatie

De MediaDiamant is bedoeld als handvat, anker of grondslag voor het netwerk van Mediawijzer.net. Netwerkpartners en (opvoed-)professionals zijn vrij om de MediaDiamant te delen, verder uit te bouwen en/of deze door te ontwikkelen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan:

  • Het gebruik ter ondersteuning van eigen activiteiten
  • Het delen via je eigen kanalen
  • Het wijzen van ouders op mediawijsheid.nl/MediaDiamant, bijvoorbeeld via een ouder- of informatieavond
  • Ter inspiratie bij het ontwikkelen van producten en diensten rondom mediaopvoeding (brochures, programma’s voor ouderavonden etc.)
  • Het inzichtelijk maken van beschikbare kennis ter ondersteuning bij mediaopvoeding
  • Het ontwikkelen van eenvoudige meetinstrumenten rondom mediaopvoeding
  • Het maken van conversatiestarters waarmee ouders het gesprek met hun kind over media op gang kunnen brengen

Komende tijd zullen wij deze website vullen met voorbeelden van hoe het model kan worden ingezet door professionals.

Handige downloads:

Het model is tot stand gekomen middels een co-design traject (gefaciliteerd door Krista Okma (Okma op Maat) en Wina Smeenk (Wiens)). Hierbij waren een expertpanel in mediawijsheid en mediaopvoeding betrokken, een denktank van uitvoerende professionals en verschillende groepen ouders. O.a. experts Justine Pardoen, Remco Pijpers, Denise Bontje en Peter Nikken waren betrokken bij de totstandkoming.

  • Bijeenkomst expertpanel
  • Sessie met uitvoerende professionals
  • Feedback van expertpanel
  • Aanbieden en testen onder ouders

Het expertpanel heeft gekeken naar welke focus het model moest hebben en aan welke criteria het model moest voldoen:

  • Het communiceert goed en is herkenbaar voor ouders
  • Het is duurzaam inzetbaar – dus mediumonafhankelijk
  • Het is gevalideerd, de inhoud:
    • sluit aan op de Toolbox Mediaopvoeding (NJi, 2015)
    • is getoetst op taligheid, culturele diversiteit en kwetsbare doelgroepen
    • is ontwikkeld met én getoetst door experts, professionals en ouders

Op basis hiervan zijn drie modellen ontwikkeld door de experts.

Hierop volgde een co-reflectieve sessie met zestien uitvoerende professionals uit onderwijs, media, universiteit, pedagogie, bibliotheek, communicatie, marketing, spelen, coaching en cultuur. De professionals concludeerden met elkaar dat ouders vooral behoefte hebben aan duidelijke tips en handvatten, en daarmee dat één van de drie modellen het beste in de vraag en behoeften van ouders voorzag. Naar aanleiding hiervan is het model aangepast en opnieuw langs het expertpanel gegaan voor feedback.

Vervolgens is het model voorgelegd aan vaders en moeders van kinderen in verschillende leeftijden, met een cultureel en sociaal-economisch diverse achtergrond. Ouders waren positief over het model. De vijf basisprincipes waren herkenbaar.

Het uiteindelijke ontwerp van de MediaDiamant baseert zich op de NJi Toolbox Mediaopvoeding, de inzichten uit het co-design traject, de denktank van professionals en de feedback van ouders.

Om je werk als professional op het gebied van mediaopvoeding goed te kunnen doen, is goede en gevalideerde informatie nodig om ouders te kunnen ondersteunen. Om professionals hierbij te helpen, heeft het Nederlands Jeugdinstituut de Toolbox Mediaopvoeding ontwikkeld. De toolbox voorziet in uitgebreide informatie over het mediagebruik van kinderen in verschillende leeftijdsfasen en geeft praktische tips.

De MediaDiamant is een aanvulling op de Toolbox Mediaopvoeding, bedoeld als praktisch hulpmiddel dat professionals kunnen inzetten bij het begeleiden van ouders. Sturende en minder sturende tips worden met elkaar afgewisseld: afwisselend positief, neutraal en meer directief.

De MediaDiamant is gelaagd:

  • 5 eenvoudige basisprincipes om op te reflecteren
  • Korte uitleg per basisprincipe
  • Concrete handelingstips en kennisbronnen
» In het Theoretisch Kader vind je meer achtergrondinformatie, alle gebruikte onderzoeken en een verantwoording over de inhoudelijke totstandkoming van de MediaDiamant
» Lees meer over het online onderzoek van PanelWizard in opdracht van Mediawijzer.net onder 1.060 Nederlandse ouders met kinderen in de leeftijd van 1 tot 18 jaar. Het veldwerk is uitgevoerd in februari 2017
» Een uitgebreide uitleg voor ouders, inclusief praktische tips, vind je op mediawijsheid.nl/MediaDiamant
De MediaDiamant biedt ouders tips en ondersteuning bij de mediaopvoeding. Enerzijds gaat het bij mediaopvoeding om ‘gewoon opvoeden’. Daarnaast roept mediaopvoeding ook specifieke, aan media gerelateerde, opvoedvragen op. Bijvoorbeeld over online privacy of de invloed van reclame. Deze onderwerpen vragen om mediawijsheid van ouders en kinderen. Mediawijsheid staat voor de set aan competenties die je nodig hebt om optimaal deel te kunnen nemen aan de samenleving vol media. In 2005 introduceerde De Raad van Cultuur de term mediawijsheid als ‘de kennis en vaardigheden die burgers (ouders en kinderen) nodig hebben om zich staande te houden in de gemedialiseerde samenleving. Mediawijzer.net heeft dit vertaald naar een serie competenties die je nodig hebt om actief en bewust deel te kunnen nemen aan de mediasamenleving: het Mediawijsheid Competentiemodel (2012).

Het Mediawijsheid Competentiemodel bestaat uit 4 hoofdcategorieën:

  1. Begrip: je bewust zijn van de medialisering van onze samenleving, begrijpen hoe media gemaakt worden, zien hoe media onze werkelijkheid kleuren
  2. Gebruik: de vaardigheden om media te gebruiken, je vlot kunnen bewegen in mediaomgevingen (een game, website, je mobiel)
  3. Communicatie: informatie kunnen vinden en verwerken, content creëren (een YouTube filmpje, blog, LinkedIn profiel), meedoen in sociale netwerken als Facebook of Twitter
  4. Strategie: reflecteren op eigen mediagebruik, doelen realiseren met media zoals je opleiding afmaken of een droomhuis vinden.

SLO heeft voor toepassingen op school een voorbeeldmatig leerplankader gemaakt waarin de tien competenties zijn terug te vinden.

88% van de kinderen tussen de 4 en 13 jaar gebruikt elke dag één of meer digitale media, zoals een mobiele telefoon, een tablet of de tv. (GGD Kennemerland, 2016)

Het jaarlijkse Iene Miene Media onderzoek van Mediawijzer.net (vanaf 2012) laat zien dat het mediagebruik door jonge kinderen jaarlijks toeneemt. Jonge kinderen besteedden in 2016 de meeste tijd aan televisie (62 minuten per dag), gevolgd door de tablet (47 minuten). In 2012 waren de kinderen uit dit onderzoek nog gemiddeld 12 minuten per dag met een tablet in de weer. Tieners en pubers gebruiken vaker een mobiele telefoon en tablet.

De gemiddelde leeftijd waarop kinderen deelnemen aan sociale media ligt rond de tien jaar. De apps die kinderen dan het meest gebruiken zijn WhatsApp, Facebook en Instagram (Weghorst, 2015). Ze gaan zelfstandig online en hebben contact met anderen en maken filmpjes, vloggen, bloggen en bouwen eigen websites (Toolbox Mediaopvoeding NJi, 2015).

De hoeveelheid tijd die aan media wordt besteed, neemt verder toe bij 10-14-jarigen: tot vijfeneenhalf uur per dag (van Deursen & Van Dijk, 2012). Jongeren zeggen hierbij vooral te leren van hun ouders. Ook zouden ze graag advies krijgen van professionals, bijvoorbeeld op school (Ipsos Mori, 2017; Geelen & Prinsen, 2016).

Vanaf het vijfde levensjaar krijgen ouders relatief meer vragen over mediaopvoeding. Rond 12/13 jaar neemt de behoefte aan advies sterk toe. Dat komt vooral door het gebruik van sociale media en omdat tieners steeds vaker online gaan. Ook gebruiken zij media steeds vaker op hun eigen scherm waardoor ouders er minder zicht op hun gedrag hebben. (Iene Miene Media 2016; Van Rooij & Schoenmakers, 2013; Mediawijzer.net, 2014).

» In het Theoretisch Kader vind je meer achtergrondinformatie, alle gebruikte onderzoeken en een verantwoording over de inhoudelijke totstandkoming van de MediaDiamant