donderdag 25 juli 2013 | 878x bekeken | 0x gedeeld | Leestijd: 4 minuten

Mediawijsheidcompetenties: inventarisatie onderzoek 2005-2013

In 2012 introduceerde Mediawijzer.net het Mediawijsheid Competentiemodel waarin mediawijsheid in 10 competenties is onderverdeeld. Dialogic en NextValue hebben in opdracht van Mediawijzer.net geïnventariseerd welke Nederlandse onderzoekspublicaties sinds 2005 aandacht schenken aan mediawijsheidcompetenties. Het doel van de inventarisatie is om enerzijds te komen tot een overzicht van blinde vlekken op onderzoeksgebied. Anderzijds draait het om duiding van beschikbare kennis op dit gebied. Op basis van de inventarisatie werd een aantal conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan.

Mediawijsheid Competentiemodel: de zwaartepunten
Het Mediawijsheid Competentiemodel bestaat uit 4 hoofdgroepen waarbinnen in totaal 10 competenties worden beschreven. Om inzicht te krijgen in de kennispositie van de 10 competenties zijn er in totaal 119 relevante publicaties geïdentificeerd. De zogenaamde ‘hittekaart’ hieronder toont waar de zwaartepunten (groen) liggen van Nederlands onderzoek op het gebied van Mediawijsheid in de periode 2005-heden. Ook is te zien voor welke mediawijsheidcompetenties en doelgroep weinig publicaties zijn geïdentificeerd (rood).

Hittekaart
‘Hittekaart’ met zwaartepunten (groen) van Nederlands onderzoek op het gebied van Mediawijsheid

Mediagebruik, zoekvaardigheden en informatieverwerking
Rondom de competenties B1, B2, B3, C2 en S1 zijn weinig publicaties verschenen. Met name ‘begrip’, passief inzicht in hoe media werken, is duidelijk een nieuw vraagstuk. De klassieke vaardigheden rondom gebruik (G1 en G2), informatie vinden en verwerken (C1) en rondom doelen realiseren (S2) zijn duidelijk onderwerp van onderzoek in de meerderheid van de publicaties. Vaak kennen deze publicaties ook een breed aantal leeftijdsklassen die daarbij zijn onderzocht.

Totaalbeeld doelgroepanalyse
Uit de analyse blijkt met betrekking tot doelgroepen het volgende:

  • Onder jonge kinderen (0-4 jaar) komt nauwelijks onderzoek voor. Dit kan mogelijk worden verklaard doordat deze doelgroep niet rechtstreeks te onderzoeken valt. Een andere verklaring is dat deze doelgroep voorheen nog nauwelijks nieuwe media consumeerde. Met de komst van onder andere tablets moet dat beeld mogelijk worden bijgesteld. 
  • Jongeren in de leeftijdscategorie 12-17 jaar komen het vaakst aan bod (77 publicaties).
  • Andere specifieke doelgroepen die beperkt centraal staan in de onderzoeken zijn kwetsbare groepen, etnische minderheden en digibeten.

Kruispunten tussen mediawijsheidcompetenties en doelgroep
Mogelijk nog interessanter zijn de kruispunten tussen competentie en doelgroep. Ook hier komen de eerder genoemde klassieke vaardigheden (G1, G2, C1 en S2) terug, aangevuld met participatie in sociale netwerken. Daarbij is het volgende opvallend:

  • Bij competentie S2 (doelen realiseren met media) is de groep 65+ duidelijk minder onderzocht. Mogelijk is deze groep bewust buiten beschouwing gelaten door onderzoekers onder de aanname dat deze doelgroep een lagere deelname aan sociale netwerken en/of verantwoordelijker gedrag kent. 
  • Ouders worden vooral gelinkt aan hun gebruiksvaardigheden. 
  • Docenten en professionals worden vaker genoemd in relatie tot de klassieke vaardigheden (G1, G2, C1 en S2).

6 aanbevelingen voor onderzoek en beleid
Uit het onderzoek komt een zestal aanbevelingen naar voren: 

  1. Geef speciale aandacht aan de gevolgen van het ontbreken van competenties (onderzoek)
    Weinig studies adresseren de consequentie van het niet bezitten van een competentie, dan wel het relatieve voordeel (de ‘Digital Divide’) dat mensen ermee kunnen behalen ten opzichte van niet-bezitters. Per competentie of aandachtsgebied (bijv. ‘zoeken van werk’) is het waardevol om vast te stellen wie daar beter in slaagt en bovenal welke relatieve voorsprong hij/zij hiervan heeft. Hiermee kan voor beleidsmakers de impact van achterblijven worden bepaald en ontstaat er een argumentatie die gebruikt kan worden in campagnes. 
  2. Onderzoek naast kennis en vaardigheden ook mentaliteit (onderzoek)
    Een competentie heeft drie componenten: kennis, vaardigheden en mentaliteit. Binnen de geraadpleegde studies is beperkt aandacht voor mentaliteit: het besef van de houding waarmee men gebruik maakt van media. Welke houding dat is kan per gebruiker verschillen – actief, passief, kritisch, goedgelovig, enthousiast of cynisch. Met name onder de kleine groep niet-gebruikers lijken factoren als computervrees en techniekvijandigheid plaats te maken voor desinteresse in een bepaald medium. Het achterhalen van ‘triggers’ en ‘barrières’ per competentie kan helpen om niet-gebruikers te motiveren hun ‘antihouding’ te heroverwegen. 
  3. Verbreding en bijstelling traditionele onderzoeksmethodiek (onderzoek)
    Vaak omvat de daadwerkelijke beheersing van een competentie meer aspecten dan op voorhand blijkt. Naast een verdere operationalisering van de competenties (onderliggende indicatoren) vraagt dit mogelijk ook om een verbreding en bijstelling van een traditionele onderzoeksmethodiek .
  4. Breng trends en effecten in beeld via monitoring (beleid).
    Uit de inventarisatie blijkt dat veel onderzoeken incidenteel worden uitgevoerd. Om vast te stellen of een waarneming een modeverschijnsel, dan wel een doorzettende trend is, zal er gebruik gemaakt moeten worden van monitoring. 
  5. Organiseer kennisbeheer en ontsluiting via BiebtoBieb (beleid)
    Om er voor te zorgen dat het publicatieoverzicht actueel blijft dient er kennisbeheer plaats te vinden. Hiervoor zou idealiter een centraal meldpunt moeten worden ingericht. Op dit moment lijkt het BiebtoBieb-platform van SIOB daar de geschiktste omgeving voor te zijn. 
  6. Prioriteer kennislacunes (competentie X doelgroep) in verband met onderzoeksagenda (beleid)
    Per kennislacune (ontbrekende informatie) dient te worden bepaald in hoeverre er behoefte is aan aanvullend inzicht en met welke prioriteit. In het onderzoeksrapport worden de onderwerpen en doelgroepen behandeld die op korte termijn bijzondere aandacht verdienen.

Download het onderzoek ‘Kennispositie van Mediawijsheid Competenties: inventarisatie onderzoek 2005 – heden’ (pdf)

Laat een reactie achter

Reacties die geplaatst worden zonder in te loggen, worden eerst goedgekeurd door de redactie.