maandag 22 juli 2013 | 1077x bekeken | 0x gedeeld | Leestijd: 3 minuten

Medialogica: media niet onafhankelijk van deze tijd

Mediawijsheid is meer dan het gebruik van nieuwe media alleen. Het begrijpen hoe media werken en de wereld kleuren is zeker zo belangrijk. De huidige tijd leidt ertoe dat media vaker onderdeel worden van het nieuws: zo ontstaat de medialogica. Nederlandse media zijn dan misschien onafhankelijk op papier, maar zeker niet vrij van hedendaagse invloeden.

Vorige week werd in Jemen een Nederlands stel ontvoerd. Nieuwsfeit. In de vroege en late uitzending van Hart van Nederland (SBS, goed voor in totaal 1.365.000 kijkers) vertelt een mevrouw van de organisatie Pax Christi glashard hoe negatief media-aandacht is voor het lot van de ontvoerden. “Het drijft de prijs enorm op, dus les 1 bij een ontvoering is: vertel het niet.” Huh? Dat is gek. Waarom kiest SBS er dan bewust voor om toch zo uitgebreid aandacht te besteden aan de ontvoering? Met ‘deskundigen’ en al. Overigens staat SBS hier niet alleen: ieder zichzelf respecterend medium pakt groot uit. Op het moment van typen van deze blog staat te teller binnen een week op 280 online artikelen en 356 artikelen in geprinte media, de televisie- en radio-uitzendingen daargelaten. En waar de familie van de ontvoerden bij Knevel en Van den Brink (EO) positief reageert op de (terughoudende?) media-aandacht tot zover, klinkt het mij vooral in de oren als: “hou alsjeblieft op met die aandacht!”.

Mediabegrip basis van mediawijsheid
Mediawijsheid wordt vaak geassocieerd met het gebruik van nieuwe, online media. Hoe gaan jongeren om met YouTube, Twitter of Hyves, hoe kunnen zij de kansen van nieuwe media benutten of hoe kunnen we jongeren weerbaar maken voor de gevaren op internet? Het gaat vaak om het gebruik van (nieuwe) media, de manier waarop we ermee communiceren en de strategie die daarachter zit. Mediawijsheid begint echter bij de basis: het begrijpen hoe media in elkaar zitten en hoe zij de werkelijkheid kleuren.

Dagelijkse realiteit: medialogica door concurrentie
Media hebben belangrijke maatschappelijke functies: het informeren van de bevolking, het controleren van de machthebbenden en het leveren van commentaar bij het nieuws. Om die functies te kunnen vervullen staan redacties dagelijks voor keuzes van journalistieke aard. Keuzes die gaan over betrouwbaarheid en kwaliteit. Maar redacties hebben het niet makkelijk vandaag de dag: oplagecijfers dalen, advertentie-inkomsten lopen terug, investeerders zijn veeleisend en er wordt overal gesaneerd. Tegelijkertijd woedt er een felle concurrentiestrijd om kijk-, luister- en oplagecijfers en kunnen ‘traditionele media’ (krant, radio en tv) maar met moeite opboksen tegen de snelheid en keuzevrijheid van het internet.

Deze dagelijkse realiteit zorgt steeds vaker voor een situatie die medialogica wordt genoemd. De journalistiek is in deze realiteit niet meer de kritische brenger van nieuwsfeiten, maar zij wordt zelf onderdeel van het verloop van het nieuws. Zij zit niet meer op de perstribune, maar staat zelf binnen de lijnen van het veld. Bij het geval van ‘Jemen’ kan je je afvragen waarom media ervoor kiezen om onderdeel van het nieuws te worden. Net als bij het inmiddels veelbesproken Project-X zien we dat geen enkel medium het aandurft om niet mee te doen aan de (hyperige) berichtgeving. Angst om kijkers en lezers mis te lopen, angst om marktaandeel te verliezen. Met als gevolg dat de situatie mogelijk verder kan escaleren dan zonder alle media-aandacht. Ik zie de verontschuldigende koppen alweer voor me: ‘wij deden onze journalistieke taak en met de wijsheid achteraf…’

Jeroen-Wollaars

De media wordt onderdeel van het nieuws: medialogica in Haren. Foto: Marco in ‘t Veldt.

Niet vrij
Ja. Het is nieuws als er Nederlanders worden ontvoerd in het buitenland. Maar ik vraag me af in hoeverre media zichzelf verantwoordelijk achten door bewust onderdeel te zijn van het spel dat wordt gespeeld. Een deel van de oplossing kan liggen in het afleggen van verantwoording voor keuzes door de media aan het publiek. Ook kritische zelfportretten van de media door programma’s als Medialogica (Argos-TV/Human) dragen hieraan bij.

Hou als lezer, luisteraar of kijker daarnaast altijd in gedachten dat Nederlandse media dan wel onafhankelijk zijn op papier, maar zeker niet vrij van invloeden van deze tijd.

Reacties 2

  1. Heide Goris

    Scherp verhaal.

    Ik vraag me af of media het zich kunnen veroorloven om iets niet te verslaan omwille van (in dit geval) de slachtoffers. Nieuws brengen is immers ook wel echt hun core business… volgens mij is het daardoor lastig om ethische codes met media af te spreken. Die druisen soms tegen de natuurlijke reden van hun bestaan.

  2. Maarten Spaans

    Dankjewel voor je reactie Heide.

    Mijn betoog is niet per se dat media nieuwswaardige feiten onder tafel moeten houden, dit is idd hun core business & bestaansrecht. Maar zelf nieuws creëren waardoor de course of events potentieel wordt veranderd is schadelijk voor betrokkenen en de media zelf. Dit gebeurt natuurlijk ook in veel ‘onschuldige’ gevallen waarin dit schadelijke effect beperkt blijft. In sommige gevallen is terughoudendheid echter, tegen de tijdgeest in, wel gepast.

Laat een reactie achter

Reacties die geplaatst worden zonder in te loggen, worden eerst goedgekeurd door de redactie.