Home

Begrippen

16.02.2010

A
Ad- en spyware
Adware zijn kleine programma’s die, vaak zonder dat je het merkt, op je computer worden geïnstalleerd. Vaak komt het ongemerkt mee met gratis software. Adware kan ongewenste pop-upadvertenties tonen, maar wordt ook gebruikt om inloggegevens te achterhalen, of na te gaan wat je doet op internet. Deze informatie kan vervolgens worden opgestuurd naar een leverancier die deze informatie vervolgens weer gebruikt om jou gerichte reclame te sturen.

Animatie
Door plaatjes die net iets van elkaar verschillen snel achter elkaar te zetten, lijkt het beeld te bewegen. Je ziet animaties niet alleen in tekenfilms, maar ook op internet: kijk maar eens hoeveel er beweegt op een willekeurige website!

App
Afkorting voor de term 'applicatie'. Een (computer)programma dat je kunt installeren en gebruiken op je mobiele telefoon of een tablet, zoals de iPad.

Augmented Reality
Bij Augmented Reality zorgt computersoftware ervoor dat digitale informatie wordt toegevoegd aan de echte wereld. Zo kun je bijvoorbeeld met een aantal smartphones de camera gebruiken om een gebouw te filmen. Er kan dan bijvoorbeeld informatie in beeld verschijnen over dat gebouw. Je komt het ook tegen in games en musea.

Avatar
Een avatar is een afbeelding die als gebruikersafbeelding op computerforums op het internet of op chatprogramma's als MSN gebruikt wordt. Avatars staan meestal naast of onder de nickname van een lid. Een avatar is dan de verschijningsvorm van de persoon van vlees en bloed in de virtuele wereld of fantasiewereld. In moderne 3D platforms wordt de 'avatar' van de speler als een virtuele 3-dimensionale figuur uitgebeeld, die de speler naar eigen smaak kan aankleden en stylen. Vooral de Computerplatforms Second Life en Habbo Hotel zijn hier sterk in.

B
Banner
Een reclameblokje op internet. Meestal zijn het bewegende plaatjes.

Bloggen
Een openbaar dagboek bijhouden op internet. Het is een handige manier om je schrijftalent of je kennis over iets aan veel mensen te laten zien. Op www.web-log.nl kun je gratis een blog starten. Iemand die een blog schrijft wordt een blogger genoemd.

Botnets
Als een onvoldoende beschermde computer geïnfecteerd wordt, is hij als het ware een robot geworden, die wacht op commando’s: een bot. Als iemand veel bots tot zijn beschikking heeft, spreken we van een botnetwerk of een zombienetwerk. Hij kan met deze computers een aanval op een website doen, waardoor deze niet meer functioneert, ze spam of phishing e-mails laten versturen, online verkiezingen manipuleren of resultaten in zoekmachines beïnvloeden.

Browser
Een browser is een computerprogramma waarmee u het internet op kunt, zoals Internet Explorer, Firefox, Netscape Navigator en Safari.

Browser hijacking
Met browser hijacking worden de instellingen van je browser aangepast, zoals je homepage of je favorieten. Vaak met als doel je door te verwijzen naar seks- en goksites, of geld te verdienen door het vertonen van advertenties in pop-ups.

C
Cammen
Via een webcam videobeelden naar een ander sturen.

Chatbox
Een webpagina op internet waar je kunt chatten met anderen. Vaak zijn dit mensen die je niet kent.

Chatten
Kletsen op internet. Bijvoorbeeld via MSN, Habbo of online games. Het woord komt van het Engelse werkwoord ‘to chat’ dat babbelen of kletsen betekent.

Cheats
Hulpjes om in een spelletje zonder veel moeite tot een hogere score te kunnen komen.

Cloud computing
Het online beschikbaar stellen van hardware, software en gegevens. Alles is online terug te vinden. Alles wordt gedeeld zonder dat het op de computer van de gebruiker staat. E-maildiensten van Hotmail of Gmail zijn voorbeelden van cloud computing.

Competentiemodel Mediawijsheid
In het Competentiemodel Mediawijsheid is de definitie van mediawijsheid uitgewerkt tot een model bestaande uit 10 competenties die elk zijn uitgewerkt in 5 algemene niveaus. In het Competentiemodel Mediawijsheid is de definitie van mediawijsheid kernachtig verwoord: 'Mediawijsheid = de verzameling competenties die je nodig hebt om actief en bewust deel te kunnen nemen aan de mediasamenleving.'

Computervirus
Computervirus is een term die breed wordt gebruikt, maar onderverdeeld kan worden in virussen, wormen en Trojaanse paarden. Wat ze gemeen hebben is dat als ze zich eenmaal op jouw computer bevinden, ze meestal ongewenste handelingen verrichten. Dit kan uiteenlopen van het laten zien van een onschuldige boodschap op je beeldscherm tot het wissen van belangrijke bestanden op de harde schijf van je computer.

Een virus kan worden overgebracht van computer naar computer als de gebruiker geïnfecteerde programma’s gebruikt of geïnfecteerde documenten opent. Via e-mail en peer-to-peer software worden deze razendsnel verspreid. Ook worden kwetsbaarheden en fouten in toepassingsprogramma’s of in het besturingssysteem gebruikt voor verspreiding of infectie.

Cookie
Een cookie is een klein bestandje dat door een website op uw computer wordt gezet. Een cookie rapporteert uw site voorkeuren en wordt gebruikt door online winkels. Het weigeren van cookies kan bepaalde website onbruikbaar maken.

D
Dialer
Een programma dat geïnstalleerd wordt op je computer, waarmee je inbelt op een duur telefoonnummer.

Directory
Een organisatie-eenheid die uw computer gebruikt om mappen en bestanden in een hiërarchische structuur te ordenen, bijvoorbeeld Mijn documenten, Mijn afbeeldingen etc.

Disclaimer
Een disclaimer is een kort stukje tekst waarin een organisatie erop wijst dat de informatie in een boodschap alleen voor de geadresseerde is bedoeld en dat de organisatie niet aansprakelijk kan worden gesteld voor verkeerd gebruik van de informatie.

Downloaden
Software, plaatjes, films, muziek of andere bestanden van internet halen. Bij uploaden zet je juist zelf dingen op internet. Pas wel op, want er zit vaak auteursrecht op muziek, foto’s, films en teksten, maar het downloaden voor eigen gebruik wordt toegestaan.

E
E-book
Elektronische boeken die je kunt lezen op een speciale reader. E-books download je via internet. Stel je voor dat je al je schoolboeken als e-book hebt: dan hoef je maar één reader mee te nemen.

Embed code
Op internet is heel veel content te vinden. Sommige van deze content kun je doorsluizen naar een andere website. Je kunt bijvoorbeeld een filmpje van Youtube op je eigen website plaatsen. Dat doe je door de embed code te gebruiken die bij dat filmpje te vinden is. Door deze code te kopiëren en bijvoorbeeld op Facebook te plaatsen krijg je het filmpje daar te zien.

F
Firewall
Een hardware of software hulpmiddel dat voorkomt dat onbevoegde gebruikers toegang krijgen tot een op internet aangesloten computer of computernetwerk.

Forumtrollen
Mensen die het leuk vinden om rare standpunten op een internetforum te plaatsen, om anderen te shockeren of beledigen. Bijvoorbeeld: een recept voor gekookte kat op een site van kattenliefhebbers. Het beste is om ze compleet te negeren.

G
Google Docs
Deze webdienst maakt het mogelijk om met meerdere personen tegelijk aan een document te werken. Het document staat online (in de cloud).

Grooming
Een volwassene die een kind seksueel wil misbruiken en daarvoor – vaak via internet – contact zoekt. Hij probeert het kind om te kopen door cadeautjes te geven en vrienden te worden, voordat hij te ver gaat.

H
Hacking
Met hackers worden mensen bedoeld die inbreken op een computer of in een netwerk. Ook houden hackers zich bezig met het blokkeren van websites. De gevolgen van hacking kunnen ernstig zijn: van misbruik van persoonlijke gegevens en het wissen van je harde schijf tot het gebruiken van je computer om ongewenste handelingen te verrichten, zoals het opslaan van illegale bestanden.

Happy slapping
Iemand in elkaar slaan, terwijl het wordt opgenomen met een camera of mobiele telefoon. De beelden komen vaak op internet terecht. Een paar jaar terug was dit een grote hype, inmiddels lijkt dat voorbij. Heeft het er misschien mee te maken dat de daders – doordat ze op internet staan – snel opgespoord worden?

Hashtag
De term wordt veel gebruikt op Twitter. Door een woord te voorzien van een hashtag kunnen Tweeps (iemand die Twittert) alle berichten over een bepaald onderwerp terugvinden.

Hoax
Een hoax is een verzonnen probleem waarover meestal per e-mail berichten worden verspreid. Denk bijvoorbeeld aan meldingen over niet bestaande virussen. Bijna altijd wordt gevraagd om het e-mailbericht naar zo veel mogelijk mensen door te sturen, waardoor het gewenste doel wordt bereikt: het overbelasten of platleggen van (mail)servers, bijvoorbeeld. Er zal dus geen schade ontstaan door virussen, maar dergelijke valse meldingen kunnen wel degelijk voor overlast zorgen. Bovendien kunnen ze ertoe leiden dat echt belangrijke meldingen niet serieus genomen worden.

Hosting provider
Een hosting provider, vaak ook internet service provider genoemd, is gastheer voor een website: via zijn computer kunnen anderen uw website benaderen.

HTML
Hyper Text Markup Language. Dit is de verzameling van opmaakcodes voor tekstdocumenten die in een browser afgebeeld worden. De opmaakcodes zorgen voor de layout van de tekst in de browser.

Hyperlink
Dit is een link naar een ander deel van de website of een andere pagina op internet. Als gebruiker kunt u deze link volgen om bij andere informatie terecht te komen.

I
IMEI
Dit is het 15 cijferige serienummer van een mobiele telefoon. Het heeft niets te maken met de SIM-kaart. De IMEI verschijnt in beeld van de telefoon door *#06# in te toetsen. IMEI speelt een belangrijke rol als uw mobiele telefoon gestolen wordt: het is een belangrijk kenmerk om de telefoon op te nemen in de landelijke database van gestolen mobieltjes.

Instant Messaging (IM)
Een techniek die een bericht zo snel mogelijk verstuurt, zodat een ander daar direct op kan reageren. Met chatten is dat wel zo handig!

IP-Adres
Iedere computer aangesloten op het internet heeft een IP-adres. IP lijkt op het systeem van de normale post. Een pakketje gegevens kan worden geadresseerd (via het IP adres), verstuurd over het internet en tenslotte afgegeven op het juiste computersysteem.

J
Japanse emoticons (^.^)
Andere emoticons dan die wij gebruiken. Bij onze emoticons gaat het vooral om de stand van de mond, maar bij Japanse emoticons is de stand van de ogen veel belangrijker. Voorbeelden : -) is bijvoorbeeld (^-^) en :-( wordt geschreven als (;_;).

K
Krabbel
Een berichtje dat je plaatst op een Hyvepagina. De Dikke van Dale nam vorig jaar Hyves op als nieuw woord. Dit jaar komt daar vast de nieuwe betekenis van het woord krabbel bij.

L
Lotgenoten
Op internet kun je gemakkelijk zoeken naar mensen die met hetzelfde probleem zitten als jij. Sommige sites hebben een forum waar je (anoniem) je verhaal kwijt kunt, steun vindt en ervaringen uitwisselt.

M
Mallware
Een verzamelnaam voor kwaadaardige en/of schadelijke software. Het woord is een samenvoeging van het Engelse malicious software (kwaadwillende software).

Mediawijsheid
Mediawijsheid staat voor ‘het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld’. Bron: Cultuur.nl

MSN
Meest gebruikte chatprogramma, dat al een tijdje een nieuwe naam heeft: Windows Live Messenger. Chatten via deze software blijven veel mensen gewoon MSN’en noemen.

N
Nettiquette
Ongeschreven regels over hoe je je moet gedragen op internet.

Nickname
Een bijnaam op internet.

Nieuwssites
Terwijl papieren kranten heel veel lezers kwijtraken, trekken websites met het laatste nieuws steeds meer mensen. De belangrijkste nieuwssite in 2008 was www.nu.nl.

O
Online gamen
Online met of tegen andere gamers spelen wordt steeds populairder. Je kunt online andere gamers ontmoeten en je vaardigheden op of met hen testen. Dat is een grotere uitdaging en geeft vaak meer plezier dan spelen tegen een (spel)computer. Als je online speelt moet je je goed realiseren dat je met echte mensen te maken hebt.

P
Personal branding
Door middel van personal branding kan iemand zichzelf promoten als een merk. Er worden dan positieve beelden en associaties opgeroepen. Het wordt onder meer gebruikt bij het vinden van de juiste baan. Een kandidaat kan nadenken over zijn/haar eigen ‘personal brand’; wie is hij/zij en hoe kan hij/zij zich onderscheiden van andere kandidaten.

Phishing
Phishing is een vorm van oplichting. Criminelen gebruiken internet om via phishing persoonlijke informatie van derden in hun bezit te krijgen. Ze misleiden je met e-mails en websites die uitingen lijken van bekende en betrouwbare bedrijven. Maar in werkelijkheid zijn het vervalsingen. In die e-mails en op die websites vragen ze je naar paswoorden en andere persoonlijke informatie.

Pop-up
Een klein venster dat vanzelf opent als je naar een website surft. Meestal staat er reclame in de pop-up.

Pop-up killer
Een programma dat de pop-up vensters blokkeert.

Privacy
Internet en privacy gaan niet goed samen. Op internet is vaak veel over mensen te vinden, waardoor je goed moet opletten wat je wel en niet over jezelf vertelt op forums en sites als Hyves. Rare foto’s en berichten kunnen je heel lang achtervolgen. Kijk eens op www.wieowie.nl om te zien wat er over jouw vrienden bekend is!

Q
QR-code
De QR-code is vergelijkbaar met de streepjescode. Door deze code te scannen kun je allerlei informatie tot je nemen. Je kunt de code bijvoorbeeld scannen met je mobiele telefoon.

QWERTY
De indeling van je toetsenbord, waarbij de eerste rij begint met de letters QWERTY. Dit komt uit de tijd van de eerste typemachines, rond 1873. Ook al is het niet het gemakkelijkste en snelste typesysteem, toch zijn we er zo aan gewend dat we het nog steeds gebruiken.

R
Reclame
Op bijna iedere website staat reclame. Maar via spam wordt de meeste reclame verspreid: voor pillen en casino’s bijvoorbeeld. Goede internetfilters verlossen je van de meeste spam.

RSS feed
Als je nieuws leest op allerlei verschillende websites dan is het handig om een RSS-reader te gebruiken, bijvoorbeeld Google Reader. RSS staat voor Really Simple Syndication. RSS-readers zorgen ervoor dat alle informatie van verschillende sites geordend te lezen zijn in één venster. Hierdoor hoef je niet meer alle websites los van elkaar te bezoeken. Websites met RSS feeds zijn te herkennen aan het oranje icoontje.

S
Scriptkiddie
Een scriptkiddie is een soort hacker die het leuk vindt om websites te vervormen, zonder echte reden.

Server
Een server is een computer die informatie levert en wordt in relatie tot internet vaak gebruikt om een computer aan te duiden waarop websites gehost worden.

Sms
Sms’en is de populairste manier om berichten te versturen. Sommige mensen ontwikkelen hiermee zelfs een sms-duim: een pijnlijke peesontsteking door overbelasting.

Social media
Ook wel sociale netwerken genoemd. Internetgebruikers over de hele wereld staan op deze manier met elkaar in verbinding en kunnen alles te allen tijde met elkaar delen. Voorbeelden van social media zijn Facebook, Hyves en Twitter.

Spam
Spam is e-mail die in grote hoeveelheden ongevraagd wordt verstuurd. De inhoud loopt uiteen van reclame tot verzoeken voor een financiële bijdrage. De verzenders zijn vaak op een illegale manier aan je e-mailadres gekomen.

Spyware
Een klein bestandje wat ongemerkt op je computer wordt gezet. Hiermee kunnen anderen bijhouden
wat je doet op internet.

SSL
Secure socket layer is een methode om via internet gegevens veilig uit te wisselen tussen een website en uw browser. Zodra je op een website met SSL komt, waarschuwt uw browser u daarvoor en wordt er een slotje of sleuteltje zichtbaar onder in het scherm als de beveiliging actief is.

T
Tag
Bij het invoeren van online content kun je tags, c.q. sleutelwoorden, koppelen aan de content. Internetgebruikers kunnen hierdoor deze informatie makkelijk terugvinden. Blogs werken veel met tags. Als je op een tag/woord klikt dan krijg je direct alle blogberichten te zien die aan dit sleutelwoord gekoppeld zijn.

Trojaans paard
Een Trojaans paard is een programma dat vermomd is als een legaal, onschuldig programma, maar daarnaast ongewenste functies uitvoert. Om de maker of verspreider van het programma ongemerkt toegang te geven tot uw computer, bijvoorbeeld, of om schade toe te brengen.

Twitter
Met Twitter kunnen mensen via sms of e-mail laten weten waar ze mee bezig zijn. Dat staat dan meteen op www.twitter.com, waar anderen het kunnen lezen. Twitter betekent kwetteren in het Engels, daarom is het logo van Twitter een vogel.

U
Updates
Nieuwe versies van software. Vooral de Windows-updates zijn belangrijk: ze kunnen er onder andere voor zorgen dat hackers minder gemakkelijk inbreken op je computer.

URL
Het adres of domeinnaam van een specifieke website of bestand op internet.

V
Virus
Niet alleen jij, maar ook je computer kan een virus oplopen. En dat is vaak heel vervelend! Er worden bijvoorbeeld bestanden weggegooid en je mail wordt gebruikt om het virus verder te verspreiden. Open geen mailtjes van mensen die je niet kent en pas extra goed op met bijlagen via e-mail of MSN.

VoIP
Voice over Internet Protocol. Technologie waardoor gebruikers na het downloaden van cliëntsoftware over het internet kunnen praten. De gesprekken kunnen gratis zijn voor bellers die elkaar via dezelfde VoIP-client bellen (bijvoorbeeld Skype). Dergelijke software biedt meestal ook faciliteiten om te chatten en bestanden te delen.

W
Webcam
Een camera die bedoeld is om via internet beelden te versturen. Steeds vaker staan er webcams op allerlei plekken, zodat je iedere minuut van de dag kunt zien wat er gebeurt in grote steden, skigebieden, vogelnesten, aquaria, vulkanen... Je kunt het zo gek niet verzinnen of er hangt een wakend oog! Kijk maar eens op www.earthcam.com.

Webmail
E-mailen via een programma op internet. Bijvoorbeeld met Hotmail of G-mail.

WIFI
Draadloos breedband internet.

Worm
Een worm is een programma dat speciaal gemaakt is om zichzelf te verspreiden naar zo veel mogelijk computers. Een worm is iets anders dan een virus; een virus heeft een bestand nodig om zichzelf te verspreiden en een worm niet. Een worm heeft niet altijd schadelijke gevolgen voor uw computer, maar kan de verbinding wel langzaam maken.

X
Xxx
Een X is een kus in sms’jes en op MSN. Maar op internet wordt er ook seks mee bedoeld. Oppassen waar je op klikt dus!

Y
YouTube
Een enorm populaire site met alleen maar filmpjes. Tv-programma’s, muziekvideo’s, trailers van bioscoopfilms en heel veel filmpjes van mensen die iets voor een camera willen laten zien en horen. Succesvolle filmpjes worden vaak miljoenen keren bekeken en sommige mensen zijn zelfs beroemd geworden dankzij YouTube.

Z
Zombie-pc
In films zijn zombies mensen die na hun dood veranderen in een halflevend wezen. Maar ook je pc kan een zombie zijn! Je pc is dan stiekem besmet met software waarmee je computer kan worden overgenomen. Als een hele groep computers is besmet, krijg je een zombienetwerk (wordt ook wel botnet genoemd). Zo wordt spam verspreid of websites platgelegd, zonder dat je dat merkt.

Deze begrippenlijst is voor een groot deel afkomstig uit de Mediawijzerkrant. Overige bronnen: Nederlandveilig/veilig internetten
Mijn digitale wereld van Digivaardig/Digibewust
Docentenhandleiding Diploma Veilig Internet